Hamilelikte Varis ve Tedavisi

Hamilelikte varis, artan kan hacmi ve hormonal değişimlere bağlı olarak damarların genişlemesiyle oluşur. Genellikle bacaklarda görülür ve doğum sonrası azalabilir.

Hamilelikte Varis ve Tedavisi

Hamilelik sırasında bacaklarda yeni varislerin ortaya çıkması veya önceden bulunan varislerin belirginleşmesi sık karşılaşılan bir durumdur. Gebelikte artan kan hacmi, hormonal değişiklikler ve büyüyen rahmin pelvisteki toplardamarlara yaptığı bası, bacaklardan kalbe doğru olan venöz dönüşü zorlaştırabilir.

Bu nedenle hamilelik ilerledikçe özellikle bacaklarda damarların belirginleşmesi, ağırlık hissi, ağrı, şişlik ve gece krampları görülebilir. Varisler yalnızca bacaklarda değil; bazı gebelerde vulva ve genital bölgede de ortaya çıkabilir.

Hamilelikte gelişen varislerin önemli bir bölümü doğumdan sonra belirgin ölçüde gerileyebilir. Bu nedenle gebelik döneminde yaklaşım çoğunlukla şikâyetlerin kontrol edilmesine ve olası komplikasyonların erken fark edilmesine yöneliktir.

Hamilelikte Varis Neden Olur?

Gebelik sırasında varis oluşumunun tek bir nedeni yoktur. Hormonal, mekanik ve dolaşımsal değişiklikler birlikte rol oynar.

Başlıca mekanizmalar şunlardır:

• Gebelik sırasında dolaşımdaki kan hacminin artması,
• Progesteron başta olmak üzere hormonal değişikliklerin damar duvarını etkilemesi,
• Büyüyen rahmin karın ve pelvisteki toplardamarlara bası oluşturması,
• Bacaklardan kalbe doğru venöz dönüşün yavaşlaması,
• Toplardamarlardaki basıncın artması,
• Genetik yatkınlık ve önceden var olan venöz yetmezlik.

Özellikle gebeliğin ilerleyen aylarında rahmin büyümesiyle alt ekstremitelerden kanın dönüşü daha fazla etkilenebilir.

Bu nedenle daha önce hiç varisi bulunmayan bir kadında gebelik sırasında varis ortaya çıkabileceği gibi, daha önceden var olan hafif venöz yetmezlik de hamilelik döneminde daha belirgin hale gelebilir.

Hamilelikte Varis Belirtileri Nelerdir?

Gebelikte varis yalnızca cilt yüzeyinde görülen genişlemiş damarlardan ibaret değildir.

Hastalarda;

• Bacaklarda mavi veya mor, kıvrımlı damarlar,
• Bacaklarda ağırlık ve dolgunluk hissi,
• Uzun süre ayakta kaldıktan sonra artan ağrı,
• Ayak bileği ve bacaklarda şişlik,
• Yanma veya zonklama hissi,
• Gece krampları,
• Kaşıntı,
• Bacaklarda huzursuzluk,
• Varis damarları üzerinde hassasiyet

görülebilir.

Şikâyetler genellikle günün ilerleyen saatlerinde ve uzun süre ayakta kalındığında artabilir.

Ancak ani gelişen tek taraflı şişlik ve ağrı klasik varis belirtisi olarak değerlendirilmemelidir. Böyle bir durumda derin ven trombozu gibi daha önemli durumların dışlanması gerekir.

Hamilelikte Varis En Çok Hangi Dönemde Görülür?

Varisler gebeliğin herhangi bir döneminde ortaya çıkabilir. Ancak rahmin büyümesi, kan hacminin artması ve venöz sistem üzerindeki basıncın belirginleşmesi nedeniyle gebeliğin ilerleyen dönemlerinde daha fazla fark edilebilir.

Birden fazla gebelik geçirmiş kadınlarda varislerin daha belirgin hale gelmesi de mümkündür.

Her gebelikte varis gelişeceği veya mevcut varislerin mutlaka ilerleyeceği söylenemez. Genetik yatkınlık, vücut ağırlığı, yaşam tarzı ve kişinin mevcut venöz anatomisi de süreci etkiler.

Hamilelikte Varis Tehlikeli midir?

Çoğu gebelik varisi ciddi bir sağlık problemine yol açmaz.

Bununla birlikte varisli damarlarda zaman zaman;

• Yüzeyel ven trombozu,
• Tromboflebit,
• Kanama,
• Cilt değişiklikleri

gibi sorunlar gelişebilir.

Gebelik ayrıca venöz tromboembolizm açısından başlı başına bir risk dönemidir. Bu nedenle gebelikte ortaya çıkan her bacak şikâyetini yalnızca “varis” olarak değerlendirmek doğru değildir.

Özellikle şikâyetlerin ani başlaması veya tek bacakta belirgin olması durumunda değerlendirme önemlidir.

Hamilelikte Varis ile Pıhtı Aynı Şey midir?

Hayır.

Varis, yüzeyel toplardamarların genişlemesi ve kıvrımlı hale gelmesidir.

Derin ven trombozu (DVT) ise bacağın derin toplardamarlarından birinin içerisinde kan pıhtısı oluşmasıdır.

İki durum birbirinden farklıdır.

Gebelik ve doğumdan sonraki ilk haftalar venöz tromboembolizm açısından normal döneme göre daha yüksek risk taşır. Bu nedenle bazı belirtilerin gecikmeden değerlendirilmesi gerekir.

Hamilelikte Hangi Belirtilerde Doktora Başvurulmalıdır?

Özellikle aşağıdaki belirtiler varsa değerlendirme geciktirilmemelidir:

• Tek bacakta aniden gelişen belirgin şişlik,
• Baldır veya uylukta yeni başlayan ağrı,
• Bacakta sıcaklık artışı,
• Belirgin kızarıklık,
• Varis üzerinde sert ve ağrılı bir damar oluşması,
• Varisten kanama,
• Ani nefes darlığı,
• Göğüs ağrısı,
• Açıklanamayan çarpıntı veya ciddi solunum sıkıntısı.

Ani nefes darlığı veya göğüs ağrısı gibi belirtiler pulmoner emboli açısından acil değerlendirme gerektirebilir.

Hamilelikte Varis Tanısı Nasıl Konur?

Belirgin yüzeyel varisler çoğu zaman fizik muayene ile görülebilir.

Ancak yalnızca damarların dış görünümüne bakarak altta yatan venöz dolaşım hakkında ayrıntılı bilgi edinmek mümkün değildir.

Gerekli hastalarda Renkli Doppler Ultrasonografi ile;

• Yüzeyel toplardamarlar,
• Büyük safen ven,
• Küçük safen ven,
• Derin toplardamarlar,
• Venöz reflü,
• Damarların açıklığı,
• Şüphe halinde venöz tromboz

değerlendirilebilir.

Her hamilelik varisinde mutlaka Doppler incelemesi yapılması gerekli değildir. Ancak belirgin şikâyetlerin, tek taraflı şişliğin, yüzeyel tromboz bulgularının veya DVT şüphesinin bulunduğu hastalarda ultrason değerlendirmesi özellikle önem kazanır.

Renkli Doppler Ultrason Hamilelikte Güvenli midir?

Ultrasonografi X-ışını kullanmaz ve iyonizan radyasyon içermez.

Tıbbi gereklilik bulunduğunda ultrasonografi ve Doppler görüntüleme gebelik sırasında kullanılabilir. Doppler ultrasonla bacak toplardamarlarının değerlendirilmesi sırasında bebeğe X-ışını verilmez.

Bu nedenle venöz yetmezlik veya tromboz şüphesinin değerlendirilmesinde önemli bir görüntüleme yöntemidir.

Hamilelikte Varis Tedavisi Nasıl Yapılır?

Hamilelik sırasında varis tedavisinin temel yaklaşımı, çoğunlukla şikâyetleri azaltmaya yönelik konservatif tedavidir.

Gebelik sürecinde;

• Kompresyon çorabı,
• Düzenli hareket,
• Uzun süre hareketsiz kalmaktan kaçınma,
• Bacakların uygun zamanlarda yükseltilmesi,
• Düzenli yürüyüş ve gebeliğe uygun egzersiz

gibi yöntemlerden yararlanılabilir.

Gebelik sırasında varislerin bir bölümü doğumdan sonra gerileyebildiği için kalıcı girişimsel tedaviler genellikle doğum sonrasındaki değerlendirmeye bırakılır.

Hamilelikte Varis Çorabı Kullanılabilir mi?

Evet. Uygun hastalarda medikal kompresyon çorapları, gebelik sırasında varise bağlı bacak şişliği ve rahatsızlığın azaltılmasına yardımcı olabilir.

Kompresyon çorabı bacaklara dışarıdan kontrollü basınç uygulayarak venöz kanın yukarı doğru dönüşünü destekler.

Ancak her hastaya aynı çorap uygun değildir.

Çorabın;

• Basınç derecesi,
• Diz altı veya uyluk seviyesine kadar olması,
• Hastanın bacak ölçüleri,
• Arteriyel dolaşım durumu,
• Şikâyetlerin yaygınlığı

gibi özellikler dikkate alınarak seçilmesi gerekir.

Özellikle dolaşım sistemiyle ilgili başka hastalıkları bulunan kişilerin kompresyon çorabını doktor değerlendirmesiyle kullanması daha uygundur.

Hamilelikte Varis Ağrısına Ne İyi Gelir?

Varise bağlı ağrı ve ağırlık hissini azaltmak için günlük yaşamda bazı düzenlemeler yapılabilir.

Uzun süre aynı pozisyonda oturmak veya ayakta kalmak yerine belirli aralıklarla hareket etmek yararlıdır.

Ayrıca;

• Düzenli yürüyüş yapmak,
• Gebeliğe uygun egzersizleri sürdürmek,
• Dinlenirken bacakları yükseltmek,
• Uzun süre bacak bacak üstüne atmaktan kaçınmak,
• Uzun süre hareketsiz kalmamak,
• Uygun hastalarda medikal kompresyon çorabı kullanmak

şikâyetlerin kontrolüne yardımcı olabilir.

Bu önlemler mevcut varis damarlarını ortadan kaldırmaz; temel amaç venöz dönüşü desteklemek ve semptomları azaltmaktır.

Hamilelikte Lazerle Varis Tedavisi Yapılır mı?

Endovenöz lazer ablasyonu hamilelik sırasında rutin olarak uygulanmaz.

Lazer tedavisinde reflü oluşturan problemli toplardamar kateter aracılığıyla damar içerisinden kapatılır. Gebelik dışında uygun hastalarda kullanılan etkili bir yöntem olmakla birlikte gebelik sırasında varislerin önemli bir bölümünün doğum sonrasında gerileyebilmesi ve gereksiz girişimlerden kaçınılması nedeniyle tedavi genellikle ertelenir.

İstisnai tıbbi durumlarda yaklaşım anne ve bebeğin durumu dikkate alınarak bireysel olarak değerlendirilir.

Hamilelikte Radyofrekans ile Varis Tedavisi Yapılır mı?

Radyofrekans ablasyonu da gebelik döneminde rutin varis tedavisi olarak uygulanmaz.

Bu yöntem de lazer gibi problemli yüzeyel toplardamarın damar içerisinden termal enerjiyle kapatılmasına dayanır.

Gebelik döneminde temel yaklaşım konservatif tedavi ve klinik takiptir. Kalıcı venöz tedavinin gerekli olup olmadığı doğum sonrası yapılacak yeniden değerlendirmeyle belirlenebilir.

Hamilelikte Köpük Tedavisi veya Skleroterapi Yapılır mı?

Skleroterapide damar içerisine sklerozan bir ilaç verilerek damarın kapanması sağlanır.

Gebelik döneminde yalnızca kozmetik veya elektif amaçla skleroterapi ve köpük tedavisi tercih edilmez.

Uluslararası fleboloji uzlaşı belgelerinde gebelik, postpartum dönem ve emzirme skleroterapi açısından özel değerlendirme gerektiren durumlar arasında yer almaktadır.

Bu nedenle gebelik sırasında yeni oluşan kılcal damar veya varislerin skleroterapiyle hemen tedavi edilmesi yerine çoğunlukla doğum sonrası dönemin beklenmesi daha uygundur.

Hamilelikte Varis Ameliyatı Yapılır mı?

Rutin varis cerrahisi de gebelik sırasında önerilen bir yaklaşım değildir.

Güncel kılavuzlarda gebelik döneminde varise yönelik girişimsel işlemlerin istisnai durumlar dışında yapılmaması önerilmektedir.

Örneğin kontrolü güç kanayan bir varis gibi özel durumlarda girişimsel tedavi ihtiyacı ortaya çıkabilir. Böyle bir durumda anne ve fetüs açısından yarar–risk değerlendirmesi yapılması gerekir.

Gebelikte Genital Bölgede Varis Olur mu?

Evet.

Gebelikte varis yalnızca bacaklarda görülmez. Vulvar varis olarak adlandırılan genişlemiş damarlar dış genital bölgede de gelişebilir.

Büyüyen rahmin pelvisteki toplardamarlara yaptığı bası ve gebelik sırasındaki artmış venöz basınç vulvar varis oluşumunu kolaylaştırabilir.

Hastalar genital bölgede;

• Şişkinlik,
• Dolgunluk,
• Basınç hissi,
• Ağrı,
• Belirgin damarlar

fark edebilir.

Gebelik sırasında gelişen vulvar varislerin önemli bir bölümü doğumdan sonra gerileyebilir.

Ancak çok yaygın, ağrılı veya atipik genital varislerde pelvik venöz dolaşımın da değerlendirilmesi gerekebilir.

Hamilelikte Kılcal Damarlar Neden Artar?

Gebelik sırasında hormonal değişiklikler ve dolaşan kan miktarındaki artış nedeniyle ince yüzeyel damarlar daha görünür hale gelebilir.

Özellikle bacaklarda örümcek ağı görünümündeki kırmızı veya mor renkli ince damarlar ortaya çıkabilir.

Bu damarların bir kısmı doğumdan sonra kendiliğinden solabilir. Bu nedenle yalnızca kozmetik amaçlı kılcal damar tedavileri genellikle gebelik sonrasına bırakılır.

Hamilelikte Varis Doğumu Etkiler mi?

Bacak varislerinin bulunması çoğu zaman doğum yöntemini tek başına belirlemez.

Varis bulunması otomatik olarak sezaryen gerektiği anlamına gelmez.

Ancak hastanın;

• Tromboz öyküsü,
• Pıhtılaşma bozukluğu,
• Çok yaygın vulvar varisleri,
• Aktif yüzeyel veya derin ven trombozu,
• Diğer gebelik riskleri

varsa doğum planı kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından hastaya özel olarak değerlendirilmelidir.

Hamilelikte Varis Pıhtı Riskini Artırır mı?

Gebelik zaten venöz tromboembolizm açısından riskin arttığı fizyolojik bir dönemdir. ACOG, gebelik ve postpartum dönemde tromboemboli riskinin gebe olmayan kadınlara göre belirgin biçimde arttığını bildirmektedir.

Varis bulunması da venöz tromboz açısından değerlendirilen risk faktörlerinden biridir.

Ancak “varisi olan her hamilede pıhtı gelişir” şeklinde bir çıkarım doğru değildir.

Risk değerlendirilirken;

• Daha önce DVT veya pulmoner emboli geçirilmesi,
• Ailede tromboz öyküsü,
• Kalıtsal trombofili,
• Uzun süreli hareketsizlik,
• Obezite,
• Sezaryen,
• Bazı gebelik komplikasyonları

gibi diğer faktörler de dikkate alınır.

Hamilelikte Yüzeyel Tromboflebit Nedir?

Yüzeyel tromboflebit veya yüzeyel ven trombozu, cilt yüzeyine yakın bir toplardamarda pıhtı ve inflamasyon gelişmesidir.

Varisli bir damar üzerinde;

• Ani ağrı,
• Kızarıklık,
• Hassasiyet,
• Damar boyunca sertlik

ortaya çıkabilir.

Bu durum basit bir “varis ağrısı” olarak değerlendirilmemelidir. Özellikle gebelik sırasında ortaya çıktığında hastanın doktor tarafından değerlendirilmesi ve gerektiğinde ultrason yapılması önemlidir.

Hamilelikte Varisler Doğumdan Sonra Geçer mi?

Gebelik sırasında gelişen varislerin önemli bir bölümü doğumdan sonra küçülebilir veya daha az belirgin hale gelebilir.

Doğumdan sonra rahmin küçülmesi, pelvis üzerindeki basının azalması, kan hacminin normale doğru dönmesi ve hormonal değişikliklerin gerilemesi venöz dolaşımı rahatlatabilir.

Ancak bütün varisler tamamen kaybolmaz.

Özellikle;

• Gebelik öncesinde varisi bulunanlarda,
• Çok sayıda gebelik geçirenlerde,
• Belirgin venöz reflüsü bulunanlarda,
• Genetik yatkınlığı olanlarda

varisler doğum sonrasında da devam edebilir.

Doğumdan Sonra Varisler Ne Zaman Değerlendirilmelidir?

Doğumdan hemen sonraki dönemde venöz sistem hâlâ gebelik etkilerinden tamamen kurtulmuş değildir.

Bu nedenle acil bir tıbbi neden olmadığı sürece kalıcı varis tedavisine karar vermeden önce dolaşım sisteminin postpartum değişikliklerinin gerilemesini beklemek uygun olabilir.

NICE'ın varis kılavuzunun kanıt değerlendirmesinde kesin süreyi destekleyen güçlü veri bulunmadığı belirtilmekle birlikte uzman grubunda doğumdan sonra yaklaşık 3–6 aylık bir dönemin ardından değerlendirme konusunda görüş birliği oluşmuştur.

Bu nedenle elektif varis tedavisinin zamanı herkeste aynı değildir. Emzirme durumu, devam eden şikâyetler, Doppler bulguları ve yeni gebelik planları birlikte değerlendirilmelidir.

Doğumdan Sonra Varis Tedavisi Nasıl Yapılır?

Doğumdan sonra varisler devam ediyorsa ilk aşamada klinik değerlendirme ve gerekli hastalarda Renkli Doppler Ultrasonografi yapılabilir.

Doppler ultrason ile;

• Büyük safen ven,
• Küçük safen ven,
• Aksesuar yüzeyel venler,
• Variköz yan dallar,
• Perforan damarlar,
• Derin venöz sistem

değerlendirilerek reflünün kaynağı belirlenebilir.

Gebelik sonrasında kalıcı venöz yetmezlik saptanan uygun hastalarda;

• Endovenöz lazer ablasyonu,
• Radyofrekans ablasyonu,
• Ultrason eşliğinde köpük skleroterapi,
• Skleroterapi,
• Gerektiğinde diğer venöz tedavi yöntemleri

gündeme gelebilir.

Hangi yöntemin uygun olduğu yalnızca damarların görünümüne değil, Doppler ultrason ile belirlenen venöz anatomiye göre planlanmalıdır.

Emzirme Döneminde Varis Tedavisi Yapılabilir mi?

Emzirme döneminde yaklaşım uygulanacak işleme göre değişir.

Özellikle skleroterapide kullanılacak ilacın türü ve emzirme durumu dikkate alınmalıdır. Güncel skleroterapi uzlaşı belgelerinde emzirme dönemi göreceli kontrendikasyon/özel değerlendirme gerektiren durumlar arasında yer almaktadır.

Bu nedenle yalnızca kozmetik amaçla yapılacak işlemler için emzirmenin sürdüğü erken postpartum dönemde acele edilmemesi uygun olabilir.

Buna karşılık önemli venöz hastalık veya komplikasyon bulunduğunda tedavinin gerekliliği bireysel olarak değerlendirilmelidir.

Hamilelikte Varisi Önlemek Mümkün müdür?

Varis oluşumunu tamamen önleyen bir yöntem yoktur.

Özellikle genetik yatkınlığı olan kişilerde gebeliğin oluşturduğu hormonal ve mekanik değişiklikler nedeniyle varis gelişebilir.

Bununla birlikte;

• Düzenli hareket etmek,
• Uzun süre ayakta veya oturarak kalmamak,
• Gebeliğe uygun fiziksel aktivite yapmak,
• Dinlenirken bacakları yükseltmek,
• Doktor önerisiyle uygun kompresyon çorabı kullanmak

şikâyetlerin azaltılmasına yardımcı olabilir.

Bu yöntemlerin varisin hiçbir zaman oluşmayacağını garanti etmediği unutulmamalıdır.

Hamilelikte Varis Tedavisi Ankara

Hamilelik sırasında ortaya çıkan bacak varislerinde temel amaç hemen girişimsel tedavi yapmak değil; damarların durumunu doğru değerlendirmek, venöz tromboz gibi önemli hastalıkları dışlamak ve gebelik boyunca şikâyetleri güvenli biçimde yönetmektir.

Ankara Çukurambar/Çankaya'daki kliniğimizde gerekli hastalarda bacak toplardamarları Renkli Doppler Ultrasonografi ile değerlendirilebilir.

Girişimsel Radyoloji Uzmanı Uzm. Dr. Rengin Türkgüler tarafından yapılan ultrason değerlendirmesinde yüzeyel ve derin toplardamar sistemi, venöz reflü ve gerekli durumlarda tromboz bulguları incelenebilir.

Gebelik sırasında girişimsel varis tedavileri rutin olarak uygulanmadığından tedavi planı gebeliğin dönemi, hastanın şikâyetleri ve Doppler bulgularına göre oluşturulur. Doğumdan sonra devam eden varislerde ise venöz sistem yeniden değerlendirilerek gerekli hastalarda kalıcı tedavi seçenekleri planlanabilir.

Hamilelikte Varis Hakkında Sık Sorulan Sorular

Hamilelikte varis normal midir?

Gebelik sırasında varislerin ortaya çıkması veya mevcut varislerin belirginleşmesi sık görülebilir. Bunun temel nedenleri artan kan hacmi, hormonal değişiklikler ve büyüyen rahmin venöz dolaşım üzerindeki etkileridir.

Hamilelikte varis bebeğe zarar verir mi?

Bacaklardaki basit yüzeyel varisler çoğunlukla doğrudan bebeğe zarar veren bir durum değildir. Ancak annede venöz tromboz şüphesi oluşturan belirtiler varsa bunların ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Hamilelikte varis çorabı kullanmak güvenli midir?

Uygun hastalarda medikal kompresyon çorapları gebelik sırasında varise bağlı şişlik ve rahatsızlığı azaltmak amacıyla kullanılabilir. Uygun basınç ve çorap tipi hastanın durumuna göre seçilmelidir.

Hamilelikte varise lazer yapılır mı?

Endovenöz lazer tedavisi gebelik sırasında rutin olarak uygulanmaz. Girişimsel varis tedavileri çoğunlukla doğum sonrasındaki yeniden değerlendirmeye bırakılır.

Hamilelikte köpük tedavisi yapılır mı?

Köpük skleroterapi gebelik sırasında elektif veya kozmetik amaçla genellikle uygulanmaz. İstisnai tıbbi durumlarda yarar ve riskler bireysel olarak değerlendirilmelidir.

Hamilelikte varisler doğumdan sonra kaybolur mu?

Gebelikte gelişen varislerin bir bölümü doğumdan sonra küçülebilir veya belirginliği azalabilir. Ancak altta yatan kalıcı venöz yetmezlik varsa varisler tamamen kaybolmayabilir.

Doğumdan ne kadar sonra varis tedavisi yapılabilir?

Kesin olarak herkese uygulanabilecek tek bir süre yoktur. Elektif tedaviden önce venöz sistemin gebelik sonrası değişikliklerinin gerilemesi beklenebilir. Uygulamada doğumdan birkaç ay sonra yeniden değerlendirme yapılması sıklıkla tercih edilir.

Hamileyken varis için Doppler ultrason yapılabilir mi?

Evet. Tıbbi gereklilik halinde Doppler ultrason kullanılabilir. Ultrason iyonizan radyasyon içermez ve gebelerde gerekli klinik soruları yanıtlamak amacıyla kullanılan temel görüntüleme yöntemlerinden biridir.

Hamilelikte tek bacağın şişmesi varisten mi olur?

Varis bacaklarda şişlik oluşturabilir ancak özellikle ani başlayan ve tek taraflı belirgin bacak şişliği yalnızca varise bağlanmamalıdır. Derin ven trombozu açısından değerlendirme gerekebilir.

Hamilelikte genital varisler doğumdan sonra geçer mi?

Gebelik sırasında ortaya çıkan vulvar varislerin önemli bir kısmı doğum sonrası dönemde gerileyebilir. Devam eden, çok belirgin veya ağrılı varislerde doğum sonrasında venöz dolaşım değerlendirmesi yapılabilir.